مسجد سلفچگان مسجد سلفچگان

     مسجد ( نمازخانه ) مجموعه رفاهي سلفچگان بخشي از ساختمانهاي مجموعه رفاهي سلفچگان است كه در سال 1376 توسط معاونت فني سازمان حمل ونقل و پايانه هاي كشور در دستور كار طراحي قرار گرفت ، كه البته از اين مجموعه رفاهي فقط ساختمان مسجد ، سرويس هاي بهداشتي ، ساختمان اورژانس و پمپ بنزين ساخته شده و ساخت بقيه ساختمانها و محوطه به حالت تعليق در آمد.

     هدف كارفرماي وقت از ساخت مسجد در مجموعه رفاهي سلفچگان علاوه بر استفاده مسافران و رهگذران براي اقامه نماز ، ايجاد حجم و فضايي شاخص و معتبر در مجموعه و ارتقاء سطح كيفي مجموعه رفاهي و معرفي عنصري شاخص در مجموعه بود . قرار گيري مجموعه رفاهي در مركز ايران و در مسير ترددي شمال جنوب كه يكي از پر تردد ترين مسيرهاي كشور است ، همچنين مجاورت آن با منطقه آزاد تجاري سلفچگان اهميت ويژه اي به اين مجموعه رفاهي مي داد كه كارفرما را مصمم به طراحي و ساخت مجموعه اي متفاوت و بي نظير در اين مكان كرد .

- سال شروع و خاتمه اجرا :

     ساخت مسجد بلافاصله پس از اتمام طراحي در زمستان 1376 آغاز و در تابستان 1379 به پايان رسيد.

- سطوح زير بنا و زمين پروژه :

     مسجد در زميني به مساحت 12000  متر مربع كه محدوده مجموعه خدمات رفاهي مي باشد و در بخش شمالي اين زمين جانمائي شده است .  كل زمين اشغال شده توسط مسجد 1060 متر مربع مي باشد كه از اين ميزان 640 متر مربع مساحت ساخت و 420 متر مربع فضاهاي باز مي باشد.

- سازه و تاسيسات بنا :

     سازه مسجد مجموعه رفاهي سلفچگان شامل دو بخش بتني و فلزي است . گنبد ، گلدسته و عنصر شاخص ورودي داراي اسكلت فلزي و بقيه ساختمان با اسكلت بتني و سقف تيرچه ساخته شده است .

     مسجد يك موتورخانه مركزي جهت تامين آبگرم مصرفي و نيز گرمايش فضاها با رادياتور دارد و براي سيستم سرمايش فضاي نمازخانه ها (مردانه و زنانه ) با توجه به اقليم منطقه از سرمايش طبيعي با استفاده از سيركولاسيون هوا استفاده شده است (با توجه به اينكه در منطقه در اكثر ساعات روز بادهاي طبيعي با سرعت مناسب وجود دارد ) .

 

- ايده طراحي :

     از آنجا كه شكل مربع از بنياني ترين اشكال معماري ايراني است ، در طراحي مسجد از اين فرم بعنوان فرم پايه استفاده شده است . طرح از چهار مربع هم اندازه كه توسط مفاصلي به همديگر مرتبط مي شوند تشكيل شده است. اگرچه اين چهارمربع از لحاظ اندازه و تناسبات يكسانند ولي هر كدام داراي عملكرد و حجم متفاوتي هستند كه در كل مجموعه يكپارچه و همخواني را تشكيل مي دهند.

     در طراحي مسجد سعي شده نشاني از عناصر مساجد ايراني يافت شود ، حياط مركزي ، ايوان ، مفاصل ارتباطي ، رواق ، صحن ، آب نما و قوس از مجموعه عناصري هستند كه در طرح اين مسجد جايگاه ويژه اي دارند .

     مربع اول از مربعهاي چهارگانه مربع ورودي است كه شامل فضاهاي ورودي ، حياط ورودي ، ايوان ، سرويس بهداشتي و وضوخانه و سرايداري است . در گوشه اين مربع ، ورودي به گونه اي طراحي شده كه هم شاخص است و هم قابل دسترس از دو سمت عمود بر هم جنوب و شرق ، بطوريكه با جانمايي مناسب مسجد از همه قسمتهاي سايت مجموعه خدماتي قابل رويت ودسترسي است . در بخش ورودي عنصري نمادين ( به شكل قلم ) طراحي شده كه چند منظور را دنبال مي كند . اول اينكه تاكيدي است بر ورودي و عنصري شاخص جهت تعريف ورودي ، دوم اينكه شكل قلم گونه آن تاكيدي است بر اين مطلب كه دوران حاضر دوران علم و دانش است و بجاي گلدسته براي مسجد كه محلي براي اذان گفتن و دعوت مردم براي نماز بوده اين عنصر قرار داده شده كه هم قرابتي با شكل و فرم گلدسته داشته و هم امروزي باشد . اگرچه پس از طراحي ، كارفرما به لحاظ ملاحظاتي از طراح خواست كه دو عدد گلدسته به مسجد اضافه شود و از اين موضوع گريزي نبود ، وليكن با اضافه نمودن دو گلدسته عنصر ورودي نيز حفظ شد .

     پس از گذر از فضاي ورودي ، حياط ورودي وجود دارد ، در اين حياط كه به شكل هشت ضلعي است دوفضاي شاخص ايوان وجود دارد ، اين ايوانها نمادي از ايوانهاي مساجد ايراني است كه با قرارگيري حجم قوسي شكل مستقلي كاملا تعريف شده است ، كليه قوسها در اين مسجد از نوع قوس پنج و هفت كه مشهورترين و پركاربرد ترين و به نظر طراح زيباترين قوس معماري ايراني است مي باشند.

ساير فضاهاي پيراموني حياط مياني مثل سرويس هاي بهداشتي ، وضوخانه ها و سرايداري بگونه اي جانمايي شده اند كه علاوه بر راحتي دسترسي از امكانات تهويه طبيعي و بدون مزاحمت نيز برخوردار باشند.

     از فضاي حياط ورودي دو راه ( مفصل ارتباطي ) براي ورود به نمازخانه مردانه يا نمازخانه زنانه وجود دارد كه پس از عبور از هر يك به فضاهاي واسطي ميرسيم كه هم ارتباط عملكردي و هم ارتباط فضايي و هم ارتباط حجمي بين مربع هاي دوم (نمازخانه مردانه ) و سوم ( نمازخانه زنانه ) با مربع هاي اول (حياط ورودي ) و چهارم (صحن) را برقرار مي نمايد.

     اين فضاهاي واسط نقش بسيار مهمي درتركيب حجمي و فضائي كل ساختمان دارند . بطوريكه اولا تنظيم كننده ارتباط بصري احجام با همديگرند وثانيا با ايجاد سايه روشن ها و تخلخل هاي فضائي كه از تركيب تير ها و ستونهاي مستقل و قوسهاي ابتدائي و انتهائي بوجود مي آيند فضاهاي روحاني شگفت انگيزي را بوجود مي آورند.

     مربع دوم فضاي نمازخانه مردانه است بطوريكه كل مربع حجم يكپارچه اي است كه با افزايش ارتفاع در مراحل مختلف از مربع به هشت ضلعي و سپس دايره تغيير شكل داده و از حجم آن كاسته ميشود .

     تبديل مربع به دايره گنبد بگونه اي طراحي شده كه حجم ، يكنواخت و همگن مي نمايد ، گشودگيهائي كه در ترازهاي مختلف و تا زير گنبد ايجاد شده اند علاوه بر تامين نور مناسب براي فضاي داخلي امكان تهويه مناسب را فراهم مي آورند .

     در فضاي داخلي نمازخانه مردانه ابتدا پيش فضا و كفشكن وجود دارد كه پس از وارد شدن به اين فضا ابتدا نمائي از فضا از لابلاي كاشيهاي مشبك به ناظر نمايش داده ميشود و سپس با چرخش 90 درجه از دو سمت امكان ورود به فضا فراهم مي آيد .

     تبديل مربع به دايره همانگونه كه در فضاي بيروني تاثير بسزائي در حجم كلي گذارده در داخل هم فضائي متباين و زيبا خلق نموده است . در چهار گوشه فضا چهار مربع كوچك بابعاد 2x2 متر با ارتفاع سقف كوتاهتر و يك ستون در يكي از گوشه ها تداعي كننده شبستانهاي مسجد ايراني اند كه بصورت نمادين به نمايش گذاشته شده اند .

     پنجره هاي كوچكي كه در چهار بدنه اين فضا وجود دارد نقاطي نوراني در چهار ضلع فضا ايجاد مي كند كه بر روحانيت فضا تاكيد كرده و اين حس را در ناظر ايجاد مي كند ، ارتفاعات متناسب و همگن فضا از ديگر خصوصيات اين فضاست .

     وجود دو پنجره يكي رو به سايت در ضلع جنوبي و ديگري رو به صحن مسجد فضاهاي بيروني را به درون نمازخانه ميكشاند .

مربع سوم فضاي نمازخانه زنانه است ، اين مربع از دو بخش رواق و حجم نماز خانه تشكيل شده بطوريكه مربع كوچكتر نمازخانه زنانه توسط رواق در دو ضلع شمال و غرب احاطه شده است . فضاي داخلي ساده و ورودي شبيه نمازخانه مردانه است .

     حجم فوقاني اين نمازخانه مربعي است كوچكتر از مربع اصلي و در چهار طرف آن چهار پنجره قوسي شكل جهت تامين نور و تهويه مناسب تعبيه گرديده است .

     مربع چهارم صحن مسجد است فضائي از سمت جنوب و شرق توسط نمازخانه مردانه و زنانه و از سمت شمال و غرب بوسيله رواقي احاطه شده ، در گوشه صحن حجمي عمودي با الهام ازبادگير طراحي شده كه در عمل به عنوان دودكش موتور خانه مورد استفاده قرار ميگيرد .

     وجود دودكش ( شاخص عمودي ) و رواق ( شاخص افقي ) در دو ضلع اين صحن فضاي صحن را بخوبي تعريف و آن را دلپذير ساخته است ، دسترسي به صحن از طريق فضاي مفصلهاي مياني تامين ميشود .

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

     بطور كلي ايجاد پرسپكتيوهاي گوناگون و خلق فضاهاي پيوسته كششدار و جذاب از اهداف اصلي طراحي بوده و در سايه آن احجام همگن و داراي تنوع ايجاد شده اند .

     در طراحي پلانها و حجمها از مدول يكسان معماري استفاده شده بگونه اي كه سازه ساختمان نيز بطور كامل در اين مدول جاي گرفته و هماهنگي كاملي با معماري دارد .

     استفاده از فرم ساده مربع بعنوان مبناي طراحي در نهايت به خلق فضاها و احجام بسيار متنوع و متبايني ختم شده است كه در ضمن سادگي كشش و جذب فوق العاده اي ايجاد مينمايند .

     چهار نماي  ساختمان از هر چهار جهت در حين پيوستگي با هم داراي تفاوت و تازگي براي بيننده هستند و هرگز خسته كننده نميشوند .

     استفاده از كاشي در حد بسيار محدود و حساب شده در تركيب مناسب آن با آجر ارتباط ساختمان با معماريهاي گذشته و منشا الهام طراح را به نمايش ميگذارد .

     فضاهاي مياني و مفاصل ايجاد شده بين مربعهاي دوم و سوم در عين داشتن استقلال ، تعامل منطقي و شايسته اي را با فضاهاي همجوار برقرار مينمايد بطوريكه در ايجاد پيوستگي و همبستگي فضائي و حجمي نقش بسيار مهمي را ايفا ميكند .

     سادگي و بي پيرايگي احجام به همراه تركيب متجانس اشكال (با استفاده از ريتم ، تكرار و سلسله مراتب ) سبب خلق ديد و منظر مناسب و پرسپكتيوهاي متنوع شده است .

     وجود ايوانها و ديوارهاي مشبك چه در فضاي ورودي ، چه در مفاصل و حتي فضاهاي داخلي ارتباط فضاي داخل مسجد با فضاهاي پيراموني را بخوبي برقرار كرده و در واقع محيط پيرامون توسط اين ديواره ها و پنجره ها به فضاي درون كشيده شده است .

- نو آوريها و مزاياي پروژه :

     از جمله نو آوريها و مزاياي اين پروژه ميتوان به موارد زير اشاره كرد :

- استفاده از فرمها و مصالح بومي و ايراني .

- ايجاد پرسپكتيوهاي متعدد چه خارجي و چه داخلي بطوريكه از هر زاويه از خارج كه به بنا بنگريم پرسپكتيو      خاص و قابل تامل پديد مي آيد همچنين فضاهاي داخلي پر است از مناظر و پرسپكتيوهاي مختلف كه بيننده را كنجكاو مي كند به همه فضاها چه داخل چه خارجي سر زده و امتدادها را دنبال نمايد .

- ايجاد تعادل و همگني بين احجام و عناصر مختلف بطوري كه علي رغم استقلال هر يك از احجام در كل مجموعه يكدست و متحد مي نمايد .

- ايجاد خط آسمان فوق العاده متنوع در تمامي زوايا .

- استفاده از حداقل سطح و حجم جهت ايجاد حس حداكثري در فضاهاي داخلي و خارجي .

- استفاده از مدول (پيمون ) جهت طراحي چه در سطح چه در ارتفاع .

- پيچيده و جذاب بودن فضاها در عين سادگي فرمها .